<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="N45n0022"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition), Electronic version, No. 22 大義释(第1卷-第10卷)</title> <title xml:lang="zh-Hans">汉译南传大藏经（元亨寺版）数位版, No. 22 大義释(第1卷-第10卷)</title> <author>悟醒译</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>NanChuan</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>10卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">N</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">22</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2022-10-15 17:14:39 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition)</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">汉译南传大藏经（元亨寺版）</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">大義释(第1卷-第10卷)</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">OCR by CBETA, Text as provided by Ven. Zhiguang, Text as provided by Ven. Xiangyin</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA OCR，智光法师提供，祥因法师提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>新式标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【南传】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00145"> <charName>CBETA CHARACTER CB00145</charName> <mapping cb:dec="983185" type="PUA">U+F0091</mapping> <mapping type="unicode">U+3779</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[少/兔]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02455"> <charName>CBETA CHARACTER CB02455</charName> <mapping cb:dec="985495" type="PUA">U+F0997</mapping> <mapping type="unicode">U+39B8</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[卓*戈]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-11-08"> <name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0001a" n="0001a"/> <lb ed="N" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第一 欲经之義释</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Nidd.1.1"/>大義释</head> <lb ed="N" n="0001a02"/> <lb ed="N" n="0001a03"/><lg xml:id="lgN45p0001a0301"><l>皈命彼<persName>世尊</persName></l><l><persName>应供</persName>等觉者</l></lg> <lb ed="N" n="0001a04"/> <lb ed="N" n="0001a05"/> <lb ed="N" n="0001a06"/><p cb:type="head1" xml:id="pN45p0001a0601">義品</p> <lb ed="N" n="0001a07"/> <lb ed="N" n="0001a08"/> <lb ed="N" n="0001a09"/><p cb:type="head1" xml:id="pN45p0001a0901">第一 欲经之義释</p> <lb ed="N" n="0001a10"/><p xml:id="pN45p0001a1001">一</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0001a1001"><l>欲〔之对象〕且有欲</l><l>于彼若其成立者</l> <lb ed="N" n="0001a11"/><l>人乃令欲而得者</l><l>〔彼〕确心意大欢喜</l></lg><p xml:id="pN45p0001a1115" cb:place="inline">（七六六）</p> <lb ed="N" n="0001a12"/><p xml:id="pN45p0001a1201">欲〔之对象〕且有欲〔此句中〕，欲者，槪言之（一）事欲（二）烦恼欲之二欲。</p> <lb ed="N" n="0001a13"/><p xml:id="pN45p0001a1301">（一）云何是事欲？适意之色、适意之声、适意之香、适意之味、适意之解、敷物、 <lb ed="N" n="0001a14"/>衣物、奴婢、奴仆、山羊、羊、鸡、豚、象、牛、马、牝马、田园、宅地、金〔银〕、 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0002a" n="0002a"/> <lb ed="N" n="0002a01"/>货币、村、街、王市、国土、地方、〔四兵〕之营舍、仓库及一切可染爱之事物乃是 <lb ed="N" n="0002a02"/>事欲（欲之对象）。又有过去之〔事〕欲，有未来之〔事〕欲，有现在之〔事〕欲。 <lb ed="N" n="0002a03"/>有内之〔事〕欲，有外之〔事〕欲，有内外之〔事〕欲。有劣之〔事〕欲，有中之 <lb ed="N" n="0002a04"/>〔事〕欲，有勝之〔事〕欲。有恶趣之〔事〕欲，有人之〔事〕欲，有天之〔事〕 <lb ed="N" n="0002a05"/>欲。有现起之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002001" n="0002001"/>，有被化作之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002002" n="0002002"/>，有依他而化作之〔事〕欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002003" n="0002003"/>。 <lb ed="N" n="0002a06"/>有遍取〔事〕欲，有非遍取〔事〕欲。有我执〔事〕欲，有非我执〔事〕欲。欲界 <lb ed="N" n="0002a07"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.2"/>一切之诸法，色界一切之诸法，无色界一切之诸法亦为渴爱之據所、渴爱之所缘， <lb ed="N" n="0002a08"/>依欲爱之義，依染爱之義，依起憍之義而为事欲。此等谓之事欲。</p> <lb ed="N" n="0002a09"/><p xml:id="pN45p0002a0901">（二）云何是烦恼欲？欲是〔烦恼〕欲，贪欲是〔烦恼〕欲，思惟是〔烦恼〕欲， <lb ed="N" n="0002a10"/>贪是〔烦恼〕欲，思惟贪是〔烦恼〕欲。彼对〔色声等之五种〕欲是欲欲、欲贪、 <lb ed="N" n="0002a11"/>欲喜、欲爱、欲爱情、欲热恼、欲昏迷、欲缚著、欲瀑流、欲轭、欲歌、欲贪盖。</p> <lb ed="N" n="0002a12"/><lg xml:id="lgN45p0002a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0002004" n="0002004"/>欲！我见汝根本</l> <lb ed="N" n="0002a13"/><l>欲！汝由思惟生</l> <lb ed="N" n="0002a14"/><l>欲！我不思惟汝</l> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0003a" n="0003a"/> <lb ed="N" n="0003a01"/><l>如斯汝无有</l></lg> <lb ed="N" n="0003a02"/><p xml:id="pN45p0003a0201">此等谓烦恼欲。</p> <lb ed="N" n="0003a03"/><p xml:id="pN45p0003a0301">以欲且有欲者，以欲而欲、欲求、乐、冀求、希望、热望。〔此〕“是以欲且有 <lb ed="N" n="0003a04"/>欲”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0003a05"/><p xml:id="pN45p0003a0501">“于彼若其成之者”〔之句中〕，“于彼若”者，〔云〕彼刹帝利，又婆罗门，又毘 <lb ed="N" n="0003a06"/>舍，又首陀，又在家者，又出家者，又天，又人〔之義〕。“其”者，乃言适意之色、 <lb ed="N" n="0003a07"/>适意之声、适意之香、适意之味、适意之解等事欲。所谓“成之”者，乃成就、成、 <lb ed="N" n="0003a08"/>得、获得、到达、存在。此“于彼若其成之者”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0003a09"/><p xml:id="pN45p0003a0901">“〔彼〕确心意大欢喜”〔之句中〕，“确”者，此一向之语、无疑之语、不疑惑之 <lb ed="N" n="0003a10"/>语、不二之语、确实之语、严密之语、纯粹之语、确立之语。此“确”〔之義〕。“喜” <lb ed="N" n="0003a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.3"/>者，乃于五种欲相应之喜、悦喜、欢喜、喜悦、笑、笑喜、幸福、满足、雀跃、心 <lb ed="N" n="0003a12"/>之快适，心之满悦。“意”者，乃心、意、意所、心脏、净白（心）、意、意处、意根、 <lb ed="N" n="0003a13"/>识、识蕴〔触等之法〕随顺于意识界。此言“意”也。此意乃与喜俱起、俱生、相合、 <lb ed="N" n="0003a14"/>相应、同时起、同时灭、一所依，一所缘。言意喜者，乃意之喜、意满足、意笑、 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0004a" n="0004a"/> <lb ed="N" n="0004a01"/>意笑喜、意适、意雀跃、意之喜、意喜悦。此为“〔彼〕确意喜”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0004a02"/><p xml:id="pN45p0004a0201">“人乃令欲而得者”〔之句中〕，“得”者，乃得、已得、获得、到达、所有〔之義〕。 <lb ed="N" n="0004a03"/>“人”（可死者）者，是有情、人、摩奴之子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004005" n="0004005"/>、士夫（被养者）、補特伽罗、命者、 <lb ed="N" n="0004a04"/>生死者、生者、根行者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004006" n="0004006"/>（自在行者）、摩奴所生者也。“令欲者”乃于色、声、香、 <lb ed="N" n="0004a05"/>味、触、一切欲、乐、冀求、希望、使之热望也。此“人乃令欲而得者”〔之義〕。是 <lb ed="N" n="0004a06"/>故<persName>世尊</persName>宣示：</p> <lb ed="N" n="0004a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0004a0701"><l>欲〔之对象〕且有欲</l><l>于彼若其成之者</l> <lb ed="N" n="0004a08"/><l>人乃令欲而得者</l><l>〔彼〕确心意大欢喜</l></lg> <lb ed="N" n="0004a09"/><p xml:id="pN45p0004a0901">二</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0004a0901"><l>若彼且有彼之欲</l><l>于人生之彼欲者</l> <lb ed="N" n="0004a10"/><l>彼等诸欲若失去</l><l>〔彼〕犹如被箭射恼</l></lg><p xml:id="pN45p0004a1015" cb:place="inline">（七六七）</p> <lb ed="N" n="0004a11"/><p xml:id="pN45p0004a1101"><ref cRef="PTS.Nidd.1.4"/>“若彼且有彼之欲”〔之句中〕，“若彼”者，是言彼刹帝利，又婆罗门，又毘舍，又首 <lb ed="N" n="0004a12"/>陀，又在家者，又出家者，又天，又人〔之義〕。“正有彼欲”者，是有欲、欲求、乐、 <lb ed="N" n="0004a13"/>冀求、希望、热望。或又依欲爱而行、所导、所运、所引行。譬如乘象、乘马、乘 <lb ed="N" n="0004a14"/>牛、乘山羊、乘羊、乘骆驼、乘驴马而行，所导、所运、所引行。如是依欲爱而行， <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0005a" n="0005a"/> <lb ed="N" n="0005a01"/>所导、所运、所引行。此为“若彼且有彼之欲”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0005a02"/><p xml:id="pN45p0005a0201">“于人生之彼欲者”〔之句中〕，欲者，乃对于〔色声等之五种〕欲之欲欲、欲贪、 <lb ed="N" n="0005a03"/>欲喜、欲爱、欲爱情、欲热恼、欲昏迷、欲缚著、欲瀑流、欲轭、欲取、欲贪盖。 <lb ed="N" n="0005a04"/>于彼生欲欲〔等〕，是正生、起、现起、出现。“于人”者，是有情、人、摩奴之子、 <lb ed="N" n="0005a05"/>士夫、補特伽罗、命者、生死者、生者、根行者、摩奴所生者。此“于人生之彼欲” <lb ed="N" n="0005a06"/>〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0005a07"/><p xml:id="pN45p0005a0701">“彼等诸欲若失去”者，（一）彼等诸欲若衰失，（二）〔言〕彼由诸欲所失〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0005a08"/><p xml:id="pN45p0005a0801">（一）彼等诸欲若衰失者云何？人虽〔不死而〕存在，诸王夺彼等之财产，或盗贼 <lb ed="N" n="0005a09"/>所夺，或火所烧，或水所流去，或不爱相续者所夺，或由贮藏处〔埋藏之财宝〕失 <lb ed="N" n="0005a10"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.5"/>去，或事业方策错误而失财，或于家中令家溃灭者出现而滥费、浪费、荡尽此等财 <lb ed="N" n="0005a11"/>产。结局唯是无常<anchor xml:id="nkr_note_orig_0005007" n="0005007"/>。如是彼等诸欲〔之对象〕失去、衰夫、毁失、凋落、消灭、 <lb ed="N" n="0005a12"/>破壞。</p> <lb ed="N" n="0005a13"/><p xml:id="pN45p0005a1301">（二）〔言〕彼由诸欲所失者云何？彼等之财产虽〔不失而〕存在，彼死矣、命终、 <lb ed="N" n="0005a14"/>消灭、破壞。如是彼由诸欲所失去、衰失、毁失、凋落、消灭、破壞。</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0006a" n="0006a"/> <lb ed="N" n="0006a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a0101"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0006008" n="0006008"/>诸盗与王夺</l><l>火烧而灭亡</l> <lb ed="N" n="0006a02"/><l>最後仍把持</l><l>诸财共身捨</l> <lb ed="N" n="0006a03"/><l>慧者知解此</l><l>受用且施与</l> <lb ed="N" n="0006a04"/><l>应力而施与</l><l>且为受用者</l> <lb ed="N" n="0006a05"/><l>不被〔他〕批难</l><l>〔死後〕至天处</l></lg> <lb ed="N" n="0006a06"/><p xml:id="pN45p0006a0601">此是“彼等诸欲若失去”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0006a07"/><p xml:id="pN45p0006a0701">“犹如被箭射恼”者，譬如为铁制之箭所射、骨制之箭、牙制之箭、角制之箭、 <lb ed="N" n="0006a08"/>木制之箭所射者，恼怒、伤痛、热恼、病、忧，如是事欲之变易灭异故而生起愁悲 <lb ed="N" n="0006a09"/>苦忧恼，彼为欲箭、忧箭所射而至于恼怒、伤心、热恼、病、忧。此是“犹如被箭射 <lb ed="N" n="0006a10"/>恼”〔之義〕。故<persName>世尊</persName>宣示：</p> <lb ed="N" n="0006a11"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a1101"><l>若彼且有彼之欲</l><l>于人生之彼欲者</l> <lb ed="N" n="0006a12"/><l>彼等诸欲若失去</l><l>〔彼〕犹如被箭射恼</l></lg> <lb ed="N" n="0006a13"/><p xml:id="pN45p0006a1301"><ref cRef="PTS.Nidd.1.6"/>三</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0006a1301"><l>犹如由足避蛇头</l><l>正在迴避诸欲者</l> <lb ed="N" n="0006a14"/><l>彼于世间之爱著</l><l>有念于正以超越</l></lg><p xml:id="pN45p0006a1415" cb:place="inline">（七六八）</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0007a" n="0007a"/> <lb ed="N" n="0007a01"/><p xml:id="pN45p0007a0101">〔言〕“正在迴避诸欲者”〔之句中〕，正在者是刹帝利、婆罗门、毘舍、首陀、 <lb ed="N" n="0007a02"/>在家者、出家者、天、人、任何容貌、任何业务、任何职分、任何阶级、任何地位、 <lb ed="N" n="0007a03"/>任何法之具备者〔之義〕。“迴避诸欲”〔之句中〕，〔言〕欲者，若槪言之，乃事欲与 <lb ed="N" n="0007a04"/>烦恼欲之二欲……乃至（参照一页以下）……此等谓事欲……乃至（参照二页）…… <lb ed="N" n="0007a05"/>此等谓烦恼欲。以迴避诸欲（一）乃〔一时之〕镇伏，又（二）乃〔永久之〕正断而言由二 <lb ed="N" n="0007a06"/>原因迴避诸欲。</p> <lb ed="N" n="0007a07"/><p xml:id="pN45p0007a0701">（一）镇伏而〔一时〕迴避诸欲者云何？欲依受乐少之義如见〔无味〕骨聚者，镇 <lb ed="N" n="0007a08"/>伏而迴避诸欲。欲依众多者共通之義〔皆欲〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007009" n="0007009"/>如见肉块者，镇伏而迴避诸欲。欲 <lb ed="N" n="0007a09"/>依次第烧〔身〕之義如见〔手握〕藁炬火之〔烧手〕者，镇伏而迴避诸欲。欲依大 <lb ed="N" n="0007a10"/>热恼之義如见火坑者，镇伏而迴避诸欲。欲依暂时现起之義如见梦者，镇伏而迴避 <lb ed="N" n="0007a11"/>诸欲。欲依一时之義如见借用物者，镇伏而迴避诸欲。欲依折裂之義如人取树果而 <lb ed="N" n="0007a12"/>见〔树枝〕者，镇伏而迴避诸欲。欲依斩斫之義如见屠杀所者，镇伏而迴避诸欲。 <lb ed="N" n="0007a13"/>欲依贯刺<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007010" n="0007010"/>之義如见剑<g ref="#CB02455">戟</g>者，镇伏而迴避诸欲。欲依有怖畏之義如见蛇头者，镇伏 <lb ed="N" n="0007a14"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.7"/>而迴避诸欲。欲依大焦热之義如见火聚者，镇伏而迴避诸欲。</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0008a" n="0008a"/> <lb ed="N" n="0008a01"/><p xml:id="pN45p0008a0101">修习随念<persName>佛</persName>者亦镇伏而迴避诸欲，修习随念法者……乃至……修习随念僧者， <lb ed="N" n="0008a02"/>修习随念戒者，修习随念捨者，修习随念天者，修习随念安般念者，修习死念者， <lb ed="N" n="0008a03"/>修习身至念者亦镇伏而迴避诸欲。修习随念寂止者亦镇伏而迴避诸欲，修习初禅者 <lb ed="N" n="0008a04"/>亦镇伏而迴避诸欲，修习第二禅者，修习第三禅者，修习第四禅者，修习空无边处 <lb ed="N" n="0008a05"/>定者，修习识无边处定者，修习无所有处定者、修习非想非非想处定者亦镇伏而迴 <lb ed="N" n="0008a06"/>避诸欲。如是“镇伏而〔一时〕迴避诸欲”也。</p> <lb ed="N" n="0008a07"/><p xml:id="pN45p0008a0701">（二）正断而〔永久〕迴避诸欲者云何？修习须陀洹道者亦可至恶趣正断而迴避诸 <lb ed="N" n="0008a08"/>欲。修习斯陀含道者亦正断而迴避粗诸欲。修习阿那含道者亦正断迴避微俱之诸欲。 <lb ed="N" n="0008a09"/>修习阿罗汉道者亦诸普遍、一切、无残、无馀、正断迴避诸欲。如是乃“正断而〔永 <lb ed="N" n="0008a10"/>久〕迴避诸欲”。此是“迴避诸欲者”。</p> <lb ed="N" n="0008a11"/><p xml:id="pN45p0008a1101">“犹如由足〔避〕蛇头”〔之句中〕，蛇（匍匐者）乃蛇也。依何義而谓蛇？匍匐 <lb ed="N" n="0008a12"/>而行故乃为蛇，屈曲而行故蛇是（曲行者），以胸而行故蛇是（胸行者），伏头而行 <lb ed="N" n="0008a13"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.8"/>故蛇是（伏行者），以头匐行故蛇是（头匐者），横于穴故蛇是（穴居者），横于窟故 <lb ed="N" n="0008a14"/>蛇是（窟居者），彼牙为武器故蛇是（牙为武器者），彼毒可怖故蛇是（恐怖之毒者）， <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0009a" n="0009a"/> <lb ed="N" n="0009a01"/>彼舌两支故蛇是（二舌者），以二舌嚐味故蛇是（二舌知味者）。譬如，欲生不欲死， <lb ed="N" n="0009a02"/>欲乐厌苦由足避蛇头、離避、迴避、退避、如是欲乐厌苦者避诸欲、離避、迴避、 <lb ed="N" n="0009a03"/>退避。此“犹如由足〔避〕蛇头”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0009a04"/><p xml:id="pN45p0009a0401">“彼于世间之爱著者有念于正以超越”〔之句中〕，“彼”者是迴避诸所欲者。爱著 <lb ed="N" n="0009a05"/>者是渴爱：即贪、染贪、随导、随和、喜、喜贪、心之染贪、欲求、昏迷、缚著、 <lb ed="N" n="0009a06"/>贪求、遍贪、执著、汚泥、能动、幻、能生〔轮迴〕、〔苦〕生因、缝贪、有网、流 <lb ed="N" n="0009a07"/>贪、爱著、绵线、染著、营务、伴侣、愿、导有者、贪林、爱林、亲睦、爱情、期 <lb ed="N" n="0009a08"/>待、结缚、望、望求、望欲、色望、声望、香望、味望、触望、得望、财望、子望、 <lb ed="N" n="0009a09"/>命望、觅、遍觅、热望、觅望、觅食、觅欲、动贪、动转贪、动欲贪、媚贪、善欲 <lb ed="N" n="0009a10"/>性、非法贪、不等贪、欲求、欲望、冀求、希望、求望、欲爱、有爱、无有爱、色 <lb ed="N" n="0009a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.9"/>爱、无色爱、灭爱、色爱、声爱、香爱、味爱、触爱、法爱、瀑流、轭、缚、取、 <lb ed="N" n="0009a12"/>障、盖、欲、结缚、随烦恼、随眠、缠、蔓、种种欲、苦根、苦因缘、苦生、魔罟、 <lb ed="N" n="0009a13"/>魔钩、魔境、爱河、爱网、爱羁、爱海、贪欲、贪、不善根也。</p> <lb ed="N" n="0009a14"/><p xml:id="pN45p0009a1401">“爱著”者依何之義为爱著？扩大之故是爱著，廣大之故是爱著，染著之故是爱 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0010a" n="0010a"/> <lb ed="N" n="0010a01"/>著，冒险之故是爱著，夺取之故是爱著，欺语者之故是爱著，毒根之故是爱著，毒 <lb ed="N" n="0010a02"/>果之故是爱著，毒受用之故是爱著，或又彼渴爱之廣大而为色、声、香、味、触、 <lb ed="N" n="0010a03"/>施主、众、住居、利得、名声、赏赞、安乐、衣服、食物、卧坐所、病者之资具药 <lb ed="N" n="0010a04"/>品、欲界、色界、无色界、欲有、色有、无色有、想有、无想有、非想非非想有、 <lb ed="N" n="0010a05"/>一蕴有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0010011" n="0010011"/>、四蕴有、五蕴有、过去、未来、现在、可见闻觉识之诸法中扩大、扩张。 <lb ed="N" n="0010a06"/>此是爱著〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0010a07"/><p xml:id="pN45p0010a0701">“世间”者是于恶趣世间、人世间、天世间、蕴世间、界世间、处世间〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0010a08"/><p xml:id="pN45p0010a0801">“有念”者，依四原因而有念：〔即〕对身而修习身随观念处而有念，对于受、 <lb ed="N" n="0010a09"/>对于心、对于法修习法随观念处而有念。又依他之四原因亦有念：〔即〕依不念之 <lb ed="N" n="0010a10"/>迴避而有念，当以念行行诸法故而有念，念之对治诸法〔以念〕令害破故而有念， <lb ed="N" n="0010a11"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.10"/>勿忘失念因之诸法故而有念。又依他之四原因亦有念：〔即〕具备念故而有念，以 <lb ed="N" n="0010a12"/>念为自在故而有念，于念练达故而有念，由念不退转故而有念。又依他之四原因亦 <lb ed="N" n="0010a13"/>有念：〔即〕念之故而有念，为寂故而有念，令寂止故而有念，具备善人之法故而 <lb ed="N" n="0010a14"/>有念。依随念<persName>佛</persName>而有念，依随念法而有念，依随念僧而有念，依随念戒而有念，依 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0011a" n="0011a"/> <lb ed="N" n="0011a01"/>随念捨而有念，依随念天而有念，依念安般而有念，依念死而有念，依念身至而有 <lb ed="N" n="0011a02"/>念，依随念寂止而有念。一切念、随念、现念、忆持、沉潜、不忘失、念、念根、 <lb ed="N" n="0011a03"/>念力、正念、念觉支、一行道（一乘道）言此为念。具此之念、正具、解、正解、 <lb ed="N" n="0011a04"/>备、善备、使具备者谓之有念。</p> <lb ed="N" n="0011a05"/><p xml:id="pN45p0011a0501">“彼于世间之爱著，有念于正以超越”者，于世间有所爱著此世间之爱著者，彼 <lb ed="N" n="0011a06"/>有念而度、越度、度过、超越、離越。此是“彼于世间之爱著，有念于正以超越”〔之 <lb ed="N" n="0011a07"/>義〕。故<persName>世尊</persName>宣示：</p> <lb ed="N" n="0011a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0011a0801"><l>犹如由足避蛇头</l><l>正在迴避诸欲者</l> <lb ed="N" n="0011a09"/><l>彼于世间之爱著</l><l>有念于正以超越</l></lg> <lb ed="N" n="0011a10"/><p xml:id="pN45p0011a1001">四</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0011a1001"><l>田圃宅地与黄金</l><l>牛马奴仆与佣人</l> <lb ed="N" n="0011a11"/><l>妇人亲类多所欲</l><l>如有正在追求人</l></lg><p xml:id="pN45p0011a1115" cb:place="inline">（七六九）</p> <lb ed="N" n="0011a12"/><p xml:id="pN45p0011a1201"><ref cRef="PTS.Nidd.1.11"/>“田圃宅地与黄金”〔之句中〕，田圃者乃米田、稻田、豌豆田、豆田、麦田、小 <lb ed="N" n="0011a13"/>麦田、胡麻田〔等〕。宅地者是家宅之地、库藏之地、前庭之地、後庭之地、庭园之 <lb ed="N" n="0011a14"/>地、精舍之地也。黄金者，以货币谓黄金。此为“田圃、宅地与黄金”〔之義〕。</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0012a" n="0012a"/> <lb ed="N" n="0012a01"/><p xml:id="pN45p0012a0101">“牛、马、奴仆与佣人”〔之句中〕，牛是谓诸牛，马是谓家畜，“奴仆”者是四奴 <lb ed="N" n="0012a02"/>仆：〔即〕家生之奴仆，以财所购之奴仆，自为奴仆者，虽不欲而被迫为奴仆者。</p> <lb ed="N" n="0012a03"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0012a0301"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0012012" n="0012012"/>或人生来为奴仆</l><l>亦有以财购奴仆</l> <lb ed="N" n="0012a04"/><l>或人自行为奴仆</l><l>畏怖被袭成奴仆</l></lg> <lb ed="N" n="0012a05"/><p xml:id="pN45p0012a0501">“佣人”者是用人、租耕人、寄食人（顾问）之三〔种〕人</p> <lb ed="N" n="0012a06"/><p xml:id="pN45p0012a0601">“妇人、亲类、多所欲”〔之句中〕，妇人者谓出嫁之女人，亲类者乃有四亲类： <lb ed="N" n="0012a07"/>〔即〕亲戚（近亲者）亦是亲类，同姓者亦是亲类，同学习者亦是亲类，同习艺者 <lb ed="N" n="0012a08"/>亦是亲类。“多所欲”者是种种之欲。适意之色……乃至……适意之触此是多所欲。 <lb ed="N" n="0012a09"/>此是“妇人、亲类、多所欲”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0012a10"/><p xml:id="pN45p0012a1001"><ref cRef="PTS.Nidd.1.12"/>“如有正在追求之人”〔之句中〕，正在之〔人〕者，是刹帝利、婆罗门、毘舍、 <lb ed="N" n="0012a11"/>首陀、在家者、出家者、天、人、任何之容貌、任何之业务、任何之职分、任何之 <lb ed="N" n="0012a12"/>阶级，任何之地位，任何法之具备者〔之義〕。“人”者是有情、人、摩奴之子、人士、 <lb ed="N" n="0012a13"/>補特伽罗、命者、生死者、生者、根行者、摩奴所生者也。“追求”者，是依烦恼欲 <lb ed="N" n="0012a14"/>于事欲而贪求、追求、遍求、遍著。此是“如有正在追求之人”〔之義〕。故<persName>世尊</persName>宣示：</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0013a" n="0013a"/> <lb ed="N" n="0013a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0013a0101"><l>田圃宅地与黄金</l><l>牛马奴仆与佣人</l> <lb ed="N" n="0013a02"/><l>妇人亲类多所欲</l><l>如有正在追求人</l></lg> <lb ed="N" n="0013a03"/><p xml:id="pN45p0013a0301">五</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0013a0301"><l>（烦恼）打勝彼无力</l><l>以诸危难打破彼</l> <lb ed="N" n="0013a04"/><l>如此于彼苦随从</l><l>如同壞舟沉〔入〕水</l></lg><p xml:id="pN45p0013a0415" cb:place="inline">（七七〇）</p> <lb ed="N" n="0013a05"/><p xml:id="pN45p0013a0501">“（烦恼）打勝彼无力”〔之句中〕，无力者，是无力、弱力、少力、少势、劣、 <lb ed="N" n="0013a06"/>下劣、贱劣、下贱、恶劣、劣小、小烦恼。此等之烦恼，征其人、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、 <lb ed="N" n="0013a07"/>夺取、打破。如是乃“打勝彼无力”〔之義〕。或又无力、弱力、少力、少势、劣、下 <lb ed="N" n="0013a08"/>劣、贱劣、下贱、恶劣、劣小、小而正是无信力、精进力、念力、定力、慧力、惭 <lb ed="N" n="0013a09"/>力、愧力之人，彼等烦恼乃征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、夺取、打破其人。如是（烦恼） <lb ed="N" n="0013a10"/>“打勝彼无力”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0013a11"/><p xml:id="pN45p0013a1101">“以诸危难打破彼”〔之句中〕，诸危难者，（一）显现之危难，（二）隐密危难之二危难。</p> <lb ed="N" n="0013a12"/><p xml:id="pN45p0013a1201"><ref cRef="PTS.Nidd.1.13"/>（一）显现之危难者云何？当有狮子、虎、豹、熊、豺、狼、野牛、象、蛇、蝎、 <lb ed="N" n="0013a13"/>百足或盗贼、又既遂未遂之兇暴人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013013" n="0013013"/>。〔又〕有眼病、耳病、鼻病、舌病、身病、头 <lb ed="N" n="0013a14"/>病、外耳病、口腔病、齿病、咳、喘息、外鼻病、热病、老、腹病、气绝、赤痢、 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0014a" n="0014a"/> <lb ed="N" n="0014a01"/>腹痛、虎列剌、癞、痈、疱疮、肺病、癫癎、轮癣、疥癣、风癣、抓伤、 （冻裂）、 <lb ed="N" n="0014a02"/>出血、糖尿病、痔疾、疙瘩、溃疡、胆汁等起病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014014" n="0014014"/>、痰等起病、风等起病、〔胆汁、 <lb ed="N" n="0014a03"/>痰、风〕集合病、气候变化所生病、不等姿势所生病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014015" n="0014015"/>、伤害所生病、业报所生病、 <lb ed="N" n="0014a04"/>寒、暑、饥、渴、大便、小便、虻、蚊、风、太阳热、爬行类（虻类）之接触。此 <lb ed="N" n="0014a05"/>等谓显现之危难。</p> <lb ed="N" n="0014a06"/><p xml:id="pN45p0014a0601">（二）隐密危难者云何？是身恶行、语恶行、意恶行、欲贪盖、嗔恚盖、昏沉睡眠 <lb ed="N" n="0014a07"/>盖、掉擧恶作盖、疑盖、贪、嗔、痴、忿、恨、覆、恼、嫉、悭、谄、诳、强情、 <lb ed="N" n="0014a08"/>激情、慢、过慢、憍、放逸、一切烦恼、一切恶行、一切不安、一切热恼、一切苦 <lb ed="N" n="0014a09"/>热、一切不善行，此等谓隐密之危难。</p> <lb ed="N" n="0014a10"/><p xml:id="pN45p0014a1001">“危难”者依何之義而危难？（一）征服〔善人〕故是危难。（二）至〔善法之〕减退故 <lb ed="N" n="0014a11"/>危难。（三）其处（不善法）之依所故是危难。</p> <lb ed="N" n="0014a12"/><p xml:id="pN45p0014a1201">（一）征服〔善人〕故是危难者云何？彼等危难征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、夺取、打破 <lb ed="N" n="0014a13"/>彼人。如是“征服故是危难”。</p> <lb ed="N" n="0014a14"/><p xml:id="pN45p0014a1401">（二）至〔善法之〕减退故是危难者云何？彼等危难至诸善法之减退、消灭。云何 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0015a" n="0015a"/> <lb ed="N" n="0015a01"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.14"/>是诸善法？是正行道、随顺之行道、无害敌之行道、随義之行道、法随法之行道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015016" n="0015016"/>、 <lb ed="N" n="0015a02"/>诸戒之完成、诸根之守护、对食知量、警寤之努力、念正知、修习四念处之努力、 <lb ed="N" n="0015a03"/>修习四正勤之努力、修习四神足之努力、修习五根之努力、修习五力之努力、修习 <lb ed="N" n="0015a04"/>七觉支之努力、修习八支圣道之努力。至此等诸善法之减退、消灭。如是。“至减退 <lb ed="N" n="0015a05"/>故是危难”。</p> <lb ed="N" n="0015a06"/><p xml:id="pN45p0015a0601">（三）其处不善法之依所故是危难者云何？于其处此等之恶不善法生起而依止于自 <lb ed="N" n="0015a07"/>体。譬如以洞穴为依所之生物横卧〔于洞穴〕，以水为依所之生物生存〔于水中〕， <lb ed="N" n="0015a08"/>以林为依所之生物生存〔于林中〕，以树为依所之生物生存〔于树上〕。如是于其处 <lb ed="N" n="0015a09"/>此等诸不善法生起而依止于自体。如是“其处为依所故是危难”。</p> <lb ed="N" n="0015a10"/><p xml:id="pN45p0015a1001">即<persName>世尊</persName>宣示：“<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015017" n="0015017"/>诸比丘！门人〔烦恼〕与共，阿阇黎（烦恼）与共之比丘苦而 <lb ed="N" n="0015a11"/>不住乐。诸比丘！成为门人与共，阿阇黎与共之比丘苦而不住乐者云何？诸比丘！ <lb ed="N" n="0015a12"/>于此处有比丘，以眼见色後，〔于彼〕忆念思惟所结缚而生起恶不善法。此等之恶不 <lb ed="N" n="0015a13"/>善法住彼之内、随住。故云是以门人（内住者）与共，彼等恶不善法现行于彼，故 <lb ed="N" n="0015a14"/>云〔彼〕阿阇黎（现行者）与共。复次诸比丘！以耳闻声後，以鼻嗅香後，以舌嚐 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0016a" n="0016a"/> <lb ed="N" n="0016a01"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.15"/>味後，以身触所触後，以意识法後，于彼忆念思惟结缚生起恶不善法。此等之恶不 <lb ed="N" n="0016a02"/>善法住彼之内、随住。故云〔彼〕是以门人（内住者）与共。如是，诸比丘！是以 <lb ed="N" n="0016a03"/>门人与共，阿阇黎与共之比丘是苦而不住乐。”如是亦以“其处为依所故是危难”。</p> <lb ed="N" n="0016a04"/><p xml:id="pN45p0016a0401">又<persName>世尊</persName>如是宣示：“<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016018" n="0016018"/>诸比丘！此等有三之内垢、内不友、内敌、内杀戮者、内 <lb ed="N" n="0016a05"/>反敌者。云何为三？诸比丘！贪是内垢、内不友、内敌、内杀戮者、内反敌者。嗔 <lb ed="N" n="0016a06"/>是内垢、内不友、内敌、内杀戮者、内反敌者。痴是内垢、内不友、内敌、内杀戮 <lb ed="N" n="0016a07"/>者，内反敌者。诸比丘！此等三之内垢、内不友、内敌、内杀戮者、内反敌者。”</p> <lb ed="N" n="0016a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0016a0801"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0016019" n="0016019"/>贪乃生不利</l><l>贪令心动乱</l> <lb ed="N" n="0016a09"/><l>怖畏由内生</l><l>人不觉知彼</l> <lb ed="N" n="0016a10"/><l>贪者不知義</l><l>贪者不见法</l> <lb ed="N" n="0016a11"/><l>贪以征人故</l><l>时黑暗冥暗</l> <lb ed="N" n="0016a12"/><l>嗔乃生不利</l><l>嗔令心动乱</l> <lb ed="N" n="0016a13"/><l>怖畏由内生</l><l>人不觉知彼</l> <lb ed="N" n="0016a14"/><l>嗔者不知義</l><l>嗔者不见法</l> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0017a" n="0017a"/> <lb ed="N" n="0017a01"/><l>忿以征人故</l><l>时黑暗冥暗</l> <lb ed="N" n="0017a02"/><l><ref cRef="PTS.Nidd.1.16"/>痴乃生不利</l><l>痴令心动乱</l> <lb ed="N" n="0017a03"/><l>怖畏由内生</l><l>人不觉知彼</l> <lb ed="N" n="0017a04"/><l>痴者不知義</l><l>痴者不见法</l> <lb ed="N" n="0017a05"/><l>痴以征人故</l><l>时黑暗冥暗</l></lg> <lb ed="N" n="0017a06"/><p xml:id="pN45p0017a0601">如是其处为依所故是危难。</p> <lb ed="N" n="0017a07"/><p xml:id="pN45p0017a0701">又<persName>世尊</persName>宣示：“<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017020" n="0017020"/>大王！于人有三法之生起。〔彼等〕于内生起而至不利益、苦、 <lb ed="N" n="0017a08"/>不乐住。云何为三？大王！于人有贪之生起，〔彼〕于内生起而至不利益、苦、不乐 <lb ed="N" n="0017a09"/>住。大王！于人有嗔之生起，〔彼〕于内生起而至不利益、苦、不乐住。大王！于人 <lb ed="N" n="0017a10"/>有痴之生起，彼于内生起而至不利益、苦、不乐住。大王！于人有此三法之生起， <lb ed="N" n="0017a11"/>彼等于内生起而至不利益、苦、不乐住。”</p> <lb ed="N" n="0017a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0017a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0017021" n="0017021"/>自己〔心〕中生</l><l>贪与嗔与痴</l> <lb ed="N" n="0017a13"/><l>恶心有害人</l><l>自果如〔枯〕竹</l></lg> <lb ed="N" n="0017a14"/><p xml:id="pN45p0017a1401">如是亦“其处为依所故是危难”。</p> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0018a" n="0018a"/> <lb ed="N" n="0018a01"/><p xml:id="pN45p0018a0101">又<persName>世尊</persName>斯宣示：</p> <lb ed="N" n="0018a02"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0018a0201"><l>“<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018022" n="0018022"/>所谓贪与嗔</l><l>此为身体因</l> <lb ed="N" n="0018a03"/><l>身毛竖立者</l><l>不乐乐由生</l> <lb ed="N" n="0018a04"/><l>〔身体〕之等起</l><l>〔不善〕寻〔善〕意</l> <lb ed="N" n="0018a05"/><l>如同诸童子</l><l>将鸟以放弃”</l></lg> <lb ed="N" n="0018a06"/><p xml:id="pN45p0018a0601">如是亦“其处为依所故是危难”。</p> <lb ed="N" n="0018a07"/><p xml:id="pN45p0018a0701">“以诸危难打破彼”者，彼等诸危难征、征服、勝、蹂<g ref="#CB00145">㝹</g>、夺取、打破彼人。此 <lb ed="N" n="0018a08"/>是“诸危难打破彼”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0018a09"/><p xml:id="pN45p0018a0901"><ref cRef="PTS.Nidd.1.17"/>“如此于彼苦随从”〔之句中〕，“如此”者是各各之危难故。“于其人苦随从”者， <lb ed="N" n="0018a10"/>是随行、扈从。（即）生苦随从、随行、扈从。老苦随从、随行、扈从。病苦随从、 <lb ed="N" n="0018a11"/>随行、扈从。死苦随从、随行、扈从。愁悲苦、忧恼苦随从、随行、扈从。地狱之 <lb ed="N" n="0018a12"/>苦、畜牲界之苦、饿鬼界之苦随从、随行、扈从。人界之苦、入胎为原因之苦、住 <lb ed="N" n="0018a13"/>胎为原因之苦、出胎为原因之苦，于生者随结苦、生者为他支配苦、自苦之苦、被 <lb ed="N" n="0018a14"/>他所苦之苦随从、随行、扈从。苦苦随从、随行、扈从。行苦、壞（变易）苦、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0018023" n="0018023"/>眼 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0019a" n="0019a"/> <lb ed="N" n="0019a01"/>病、耳病、鼻病、舌病、身病、头病、外耳病、口腔病、齿病、咳、喘息、外鼻病、 <lb ed="N" n="0019a02"/>热病、老、腹病、气绝、赤痢、腹痛、虎列剌、癞、痈、疱疮、肺病、癫癎、轮癣、 <lb ed="N" n="0019a03"/>风癣、抓伤、皲、出血、糖尿病、痔疾、疙瘩、溃疡、胆汁等起病、疾等起病、风 <lb ed="N" n="0019a04"/>等起病、〔胆汁、疾、风〕集合病、气候变化所生病、不等姿势所生病、伤害所生病、 <lb ed="N" n="0019a05"/>业报所生病、寒、暑、饥渴、大便、小便、〔等之苦〕、虻、蚊、风、太阳热、与爬 <lb ed="N" n="0019a06"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.18"/>行类（蛇类）接触所生之苦、母死之苦、父死之苦、兄弟死之苦、姊妹死之苦、子 <lb ed="N" n="0019a07"/>死之苦、女死之苦、失亲戚之苦、失财富之苦、失〔健康〕疾病之苦、失戒苦、失 <lb ed="N" n="0019a08"/>〔正〕见苦之随从、随行、扈从。此是“如此于彼苦随从”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0019a09"/><p xml:id="pN45p0019a0901">“如同壞舟沉入水”者，譬如壞舟由此处彼处从水，随行、扈从、〔漏入〕，〔即〕 <lb ed="N" n="0019a10"/>由前方从水，随行、扈从而〔入〕、由後方、由下方、由横处亦从水，随行、扈从而 <lb ed="N" n="0019a11"/>〔入〕，如是各各之危难故，其人苦随从、随行、扈从。〔即〕生苦随从、随行、扈 <lb ed="N" n="0019a12"/>从……乃至失〔正〕见苦随行、随行、扈从。此是“如同壞舟沉入水”〔之義〕。故世 <lb ed="N" n="0019a13"/>尊宣示：</p> <lb ed="N" n="0019a14"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0019a1401"><l>〔烦恼〕打勝彼无力</l><l>以诸危难打破彼</l> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0020a" n="0020a"/> <lb ed="N" n="0020a01"/><l>如此于彼苦随从</l><l>如同壞舟沉〔入〕水</l></lg> <lb ed="N" n="0020a02"/><p xml:id="pN45p0020a0201">六</p><lg type="regular" xml:id="lgN45p0020a0201"><l>故人常有念</l><l>诸欲应迴避</l> <lb ed="N" n="0020a03"/><l>如汲出船垢</l><l>到达彼岸者</l> <lb ed="N" n="0020a04"/><l>彼等捨诸欲</l><l>应可度瀑流</l></lg><p xml:id="pN45p0020a0411" cb:place="inline">（七七一）</p> <lb ed="N" n="0020a05"/><p xml:id="pN45p0020a0501">“故人常有念”〔之句中〕，“故”者，是其理由，其原因，于其缘、其因缘也。于 <lb ed="N" n="0020a06"/>诸欲见有此过患之故。“人”者，是有情、人、摩奴之子、補特伽罗、命者、生死者、 <lb ed="N" n="0020a07"/>生者、摩奴所生者。于“常”者，于常、于一切场合、于一切时、于常时、于恒时、 <lb ed="N" n="0020a08"/>于常恒、继续、不绝、按次序如水波之生〔无间断〕，于无间、相续、相接、于食前、 <lb ed="N" n="0020a09"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.19"/>于食後、于初夜、于中夜、于後夜、于新月（黑分）于满月（白分），于雨季、于冬 <lb ed="N" n="0020a10"/>季、于夏季、于靑年期、于中年期、于老年期也。“有念”者，依四原因而有念：〔即〕 <lb ed="N" n="0020a11"/>对身而修习身随观念处者而有念，对于受、对于心、对于法而修习法随观念处者而 <lb ed="N" n="0020a12"/>有念。又依他之四原因亦有念……乃至（参照一〇页以下）……言彼有念。此是“故 <lb ed="N" n="0020a13"/>人常有念”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0020a14"/><p xml:id="pN45p0020a1401">“诸欲应迴避”〔之句中〕，诸欲者，槪言之是事欲与烦恼欲之二欲……乃至（参 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0021a" n="0021a"/> <lb ed="N" n="0021a01"/>照一页以下）……此等谓事欲……乃至（参照二页）……此等谓烦恼欲。“诸欲应迴 <lb ed="N" n="0021a02"/>避”者，谓〔于一时〕镇伏、〔于永久〕正断，依此二原因应迴避诸欲。镇伏〔于一 <lb ed="N" n="0021a03"/>时〕应迴避诸欲者云何？欲是依受乐少之義如见〔无味〕骨聚者而镇伏应迴避诸欲。 <lb ed="N" n="0021a04"/>欲是依多者共通之義如见〔皆欲之〕肉块者而镇伏应迴避诸欲。欲是依次第烧身之 <lb ed="N" n="0021a05"/>義如见〔手握〕藁之炬火〔烧手〕者而镇伏应迴避诸欲……乃至（参照七页以下） <lb ed="N" n="0021a06"/>……修习非想非非想处定者，亦镇伏应迴避诸欲。如是“镇伏〔于一时〕应迴避诸欲”。 <lb ed="N" n="0021a07"/>……乃至（参照八页）如是“正断〔于永久〕应迴避诸欲”。</p> <lb ed="N" n="0021a08"/><p xml:id="pN45p0021a0801">“彼等捨〔诸欲〕，应可度瀑流”〔之句中〕，“彼等”者，是〔事欲及烦恼欲遍知 <lb ed="N" n="0021a09"/>彼等〕事欲，捨断烦恼欲之“捨断”者，是捨弃、除去、灭除、使之灭无，捨断欲贪 <lb ed="N" n="0021a10"/>盖、捨弃、除去、灭除、使之灭无，捨断嗔恚盖、昏沉睡眠盖、掉擧恶作盖，捨断 <lb ed="N" n="0021a11"/>疑盖、捨弃、除去、灭除、使之灭无，应度欲流、有流、见流、无明流之〔瀑流〕， <lb ed="N" n="0021a12"/>应越度、应度过、应超越、应離越。此是“捨断彼等，度瀑流”〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0021a13"/><p xml:id="pN45p0021a1301"><ref cRef="PTS.Nidd.1.20"/>“如汲出船垢，到达彼岸者”者，譬如由重船使汲出〔彼〕之重垢，汲取而弃之， <lb ed="N" n="0021a14"/>为轻船，急速轻快容易至彼岸，如是遍知事欲，捨断烦恼欲、捨弃、除去、灭除、 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0022a" n="0022a"/> <lb ed="N" n="0022a01"/>使之灭无，捨断欲贪盖、嗔恚盖、昏忱盖、睡眠盖、掉擧恶作盖、疑盖、捨弃、除 <lb ed="N" n="0022a02"/>去、灭除、使之灭无，急速轻快应容易至彼岸。“彼岸”者不死（甘露）、谓之涅槃。 <lb ed="N" n="0022a03"/>即，彼之一切行之止寂、一切依之捨遣、渴爱之灭尽、離贪、灭、涅槃也。“应到达 <lb ed="N" n="0022a04"/>彼岸”者应到彼岸，应触彼岸，应作证彼岸〔之義〕。</p> <lb ed="N" n="0022a05"/><p xml:id="pN45p0022a0501">“到达彼岸者”，欲到达者亦将为到彼岸者，现到达彼岸者亦为到彼岸者，已到 <lb ed="N" n="0022a06"/>达彼岸者亦为到彼岸者。</p> <lb ed="N" n="0022a07"/><p xml:id="pN45p0022a0701">即<persName>世尊</persName>如是宣示：“‘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022024" n="0022024"/>度至彼岸之婆罗门在陆地’。诸比丘！婆罗门者此阿罗 <lb ed="N" n="0022a08"/>汉之同義语。”彼是依通达到彼岸者，依遍知到彼岸者，依捨断到彼岸者，依修习到 <lb ed="N" n="0022a09"/>彼岸者，依作证到彼岸者，依等至到彼岸者。〔即〕依一切法之通达到彼岸者，依一 <lb ed="N" n="0022a10"/>切苦之遍知到彼岸者，依一切烦恼之捨断到彼岸者，依四圣道之修习到彼岸者，依 <lb ed="N" n="0022a11"/>灭之作证到彼岸者，依一切等至之等至到彼岸者。彼于圣戒得自在、得完全。于圣 <lb ed="N" n="0022a12"/>定得自在、得完全。于圣慧得自在、得完全。于圣解脱得自在得完全。彼到彼岸， <lb ed="N" n="0022a13"/>彼达彼岸，到终边，达终边，到终点，达终点，到究竟，达究竟，到最终，达最终， <lb ed="N" n="0022a14"/>到救护所，达救护所，到避难所，达避难所，到皈依所，达皈依所，到无畏，达无 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0023a" n="0023a"/> <lb ed="N" n="0023a01"/>畏，到无死，达无死，到不死（甘露），达不死，到涅槃，达涅槃。彼（梵行）已成， <lb ed="N" n="0023a02"/>〔所作〕已办，过去〔轮迴〕道，到涅槃之方域，到终点，护梵行，达最上之见， <lb ed="N" n="0023a03"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.21"/>修习道，捨断烦恼，通达不动〔之阿罗汉果〕，作证灭〔涅槃〕。于彼遍知苦，捨断 <lb ed="N" n="0023a04"/>集，修习道，作证灭，通达应通达，遍知应遍知，捨断应捨断，修习应修习，作证 <lb ed="N" n="0023a05"/>应作证。彼放捨障碍，埋没〔轮迴之〕濠，拔除〔爱〕求，无关钥〔下五分结〕，为 <lb ed="N" n="0023a06"/>圣而卸〔慢〕幢，卸重担，離繫，捨断<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023025" n="0023025"/>五支〔盖〕，具备六支〔捨〕，守护一〔念〕， <lb ed="N" n="0023a07"/>〔依慧有习行、迴避、除去、捨断之〕四依，除去独一谛（偏见），遣完全求觅，有 <lb ed="N" n="0023a08"/>不混浊之思惟，有安息身行，有善解脱之心，有善解脱之慧。独存〔完全〕而已住 <lb ed="N" n="0023a09"/>于〔梵行〕，最上人、第一人而得达第一之得达。彼无积〔善恶之报〕无所除之事， <lb ed="N" n="0023a10"/>已除而为住立。无捨断〔烦恼〕无执取，已捨断而住立。无〔由烦恼〕離，无〔依 <lb ed="N" n="0023a11"/>慢而〕高傲，已離而住立。令具备无学之戒蕴故而住立，令具备无学之定蕴、无学 <lb ed="N" n="0023a12"/>之慧蕴、无学之解脱蕴、无学之解脱智见蕴故而住立。体得真谛而住立，超越动摇 <lb ed="N" n="0023a13"/>而住立，消尽烦恼火而住立，不迴行〔轮迴〕而住立，取幸运而住立，依解脱习行 <lb ed="N" n="0023a14"/>而住立。依慈遍净而住立，依悲、喜、捨遍净而住立，依究竟淸净而住立，依无烦 <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0024a" n="0024a"/> <lb ed="N" n="0024a01"/>恼性遍净<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024026" n="0024026"/>而住立，解脱故而住立，知足故而住立。蕴之终边而住立，界之终边而 <lb ed="N" n="0024a02"/>住立，处之终边而住立，趣之终边而住立，有之终边而住立，轮迴之终边而住立， <lb ed="N" n="0024a03"/><ref cRef="PTS.Nidd.1.22"/>轮转之终边而住立，最後有而住立，最後之人界而住立。最後之持身者是阿罗汉。</p> <lb ed="N" n="0024a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0024a0401"><l>“<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024027" n="0024027"/>此为最後有</l><l>此为最终身</l> <lb ed="N" n="0024a05"/><l>生死之轮迴</l><l>无有再有事”</l></lg> <lb ed="N" n="0024a06"/><p xml:id="pN45p0024a0601">此为“汲出船之垢到达彼岸者”〔之義〕。是故<persName>世尊</persName>宣示：</p> <lb ed="N" n="0024a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN45p0024a0701"><l>故人常有念</l><l>诸欲应迴避</l> <lb ed="N" n="0024a08"/><l>如汲出船垢</l><l>到达彼岸者</l> <lb ed="N" n="0024a09"/><l>彼等捨诸欲</l><l>应可度瀑流</l></lg> <lb ed="N" n="0024a10"/><p xml:id="pN45p0024a1001">第一 欲经之義释毕</p></cb:div> <lb ed="N" n="0024a11"/> <lb ed="N" n="0024a12"/> <lb ed="N" n="0024a13"/> <lb ed="N" n="0024a14"/> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0025a" n="0025a"/> <lb ed="N" n="0025a01"/> <lb ed="N" n="0025a02"/> <lb ed="N" n="0025a03"/> <lb ed="N" n="0025a04"/> <lb ed="N" n="0025a05"/> <lb ed="N" n="0025a06"/> <lb ed="N" n="0025a07"/> <lb ed="N" n="0025a08"/> <lb ed="N" n="0025a09"/> <lb ed="N" n="0025a10"/> <lb ed="N" n="0025a11"/> <lb ed="N" n="0025a12"/> <lb ed="N" n="0025a13"/> <lb ed="N" n="0025a14"/> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0026a" n="0026a"/> <lb ed="N" n="0026a01"/> <lb ed="N" n="0026a02"/> <lb ed="N" n="0026a03"/> <lb ed="N" n="0026a04"/> <lb ed="N" n="0026a05"/> <lb ed="N" n="0026a06"/> <lb ed="N" n="0026a07"/> <lb ed="N" n="0026a08"/> <lb ed="N" n="0026a09"/> <lb ed="N" n="0026a10"/> <lb ed="N" n="0026a11"/> <lb ed="N" n="0026a12"/> <lb ed="N" n="0026a13"/> <lb ed="N" n="0026a14"/> <pb ed="N" xml:id="N45.0022.0027a" n="0027a"/> <lb ed="N" n="0027a01"/> <lb ed="N" n="0027a02"/> <lb ed="N" n="0027a03"/> <lb ed="N" n="0027a04"/> <lb ed="N" n="0027a05"/> <lb ed="N" n="0027a06"/> <lb ed="N" n="0027a07"/> <lb ed="N" n="0027a08"/> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="nanchuan-notes"> <head>汉译南传大藏经 挍注</head> <p> <note n="0002001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002001">令使现起（Paccupaṭṭhitā）之事欲，乃除地狱其馀恶趣有情、人、四大王天乃至兜率天之事欲。</note> <note n="0002002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002002">被化作（nimmitā）之事欲，是化乐天之事欲。</note> <note n="0002003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002003">由他被化作（paranimmitā）之事欲，是<name role="" type="person">他化自在天</name>之事欲。</note> <note n="0002004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002004">本偈由 J. III, 450 之引用。Mahāvastu III, 190 参照。</note> <note n="0004005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004005">摩奴（Manu）是称人类之始祖。</note> <note n="0004006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004006">根行者（indagū）依根而行者，又依主业而行者，又为使读 hindagu 死去者。</note> <note n="0005007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0005007">按照字義“结局唯成为无常”（aniccatā yeva aṭṭhami），“第八者唯为无常性”。</note> <note n="0006008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006008">次之二偈半由 S. I, 32 之引用。别译杂阿含八七经（大正二、四〇三c以下）参照。</note> <note n="0007009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007009">以下之六譬喩 M. I, 364f 参照。</note> <note n="0007010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007010">贯刺（vinivijjhana）底本之 vinivijjana 误植。</note> <note n="0010011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0010011">一蕴有（ekavokāra-bhava）直译“依一要素而存在”。“要素”（vokāra）者是指蕴之故，今译为蕴。一蕴者是指唯依色蕴存在之无想有。四蕴有是指无色蕴而只依馀之四蕴存在之无色有。五蕴有是指欲有、色有。</note> <note n="0012012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012012">本偈是由 J. VI, 285 之引用。</note> <note n="0013013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013013">兇暴人（māṇavā）māṇava 是普通虽儒童、学童又人之意義，今于此註为兇暴行为者（sāhasika-Kammehi yuttā）。</note> <note n="0014014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014014">胆汁等起病（pittasamuṭṭhānā ābādhā）身体之疾病依胆汁（pitta）、痰（semha）、风（vāta）之三病素（dosa）而起。依胆汁而起谓之胆汁等起病，依痰而起谓之痰等起病，依风而起谓之风等起病，依此等三种之合因而起谓之集合病（Sannipātikā ābādhā）。</note> <note n="0014015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014015">不等姿势所生病（visamaparihāraja ābādhā）由长坐于不快适处等而生病。</note> <note n="0015016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015016">法随法（dhammānudhamma）法是四向、四果、涅槃之九出世间法。随法是随顺其法，谓应到达其法之手段止观等。故法随法之行道是到达出世间止观等之行道。</note> <note n="0015017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015017">以下是 S. IV, 136f 之略引用。杂阿含二三五经（大正藏二、五七a）参照。</note> <note n="0016018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016018">以下是由 It. P. 83f（八八经）之引用。</note> <note n="0016019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016019">以下之偈亦同上。第四偈与引用原文些少相违。</note> <note n="0017020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017020">以下由 S. I, 70 之引用。S. I, 98 参照。</note> <note n="0017021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017021">本偈在 S. I, 70; 98; It, P, 45。杂阿含一〇六五经（大正藏二、二七七a）参照。</note> <note n="0018022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018022">本偈见 Sn, 271; S, I, 207。瑜伽师地论卷一八（大正藏三〇、三七六c）参照。</note> <note n="0018023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0018023">以下之诸病名已出于本卷一三、一四页。</note> <note n="0022024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022024">以下成为由 S, I, 175 之引用。</note> <note n="0023025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023025">有关以下一文详细说明 A, V, 30ff 参照。</note> <note n="0024026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024026">在底本依无烦恼性（atammayatāya）底本有 akammaññatāya，在异本亦有 akammasatāya; akammāsasatāya，今从註释本。如依註释本有“爱与见谓之烦恼（tammayatā）彼等之无谓无烦恼性（atammayatā）云云”故今取註释本之 atammayatā 之意義译为无烦恼性。此字不存在于词典。</note> <note n="0024027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024027">本偈由 Thag. 202 之引用。</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> </p> </cb:div> </back></text></TEI>